Ks. Bp Grzegorz Ryś

Konferencja

Łagiewniki 29.09.2012

 

Rok Wiary: pomiędzy traditio i redditio Symboli

 

 

Niespełna dwa tygodnie dzieli nas od rozpoczęcia Roku Wiary. Można by powiedzieć, że informacji i tekstów na ten temat mamy aż nadto i od długiego czasu. Jest List Apostolski Benedykta XVI Porta Fidei, opublikowany równy rok temu. Jest nota Kongregacji Doktryny Wiary, zawierająca wskazania duszpasterskie na Rok Wiary ze stycznia tego roku. W sierpniu ogólnopolskie przedsięwzięcia duszpasterskie związane z Rokiem Wiary zaprezentował w osobnym dokumencie arcybiskup Stanisław Gądecki, który przewodniczy Komisji Duszpasterstwa Episkopatu Polski. Jest też cały szereg publikacji pomocy na Rok Wiary, ogólnopolski program duszpasterski „Wy jesteście solą ziemi”, w diecezji krakowskiej trwa peregrynacja… Myślę, że jesteśmy w punkcie krytycznym, bo nagromadzenie tego wszystkiego może wygenerować wydarzenia według dwóch zupełnie różnych scenariuszy.

Pierwszy scenariusz (nie daj Bóg!) może być taki, że z zalewu tych wszystkich materiałów, tekstów, inicjatyw i pomysłów – z których, trzeba powiedzieć, każdy jest ważny – wybierzemy kilka; coś zorganizujemy z okazji Roku Wiary, zrobimy jakąś akcję. Jedni zrobią sesję z okazji Soboru – bo mija 50 lat od Soboru, inni zrobią sesję na temat znaczenia Katechizmu Kościoła Katolickiego – bo mija 20 lat od ogłoszenia KKK; ktoś jeszcze zrobi pielgrzymkę do Rzymu, inny – do Ziemi Świętej; ktoś przeprowadzi dwa nabożeństwa, gdzie indziej zrobią trzy imprezy. Proponowane nam są też różne zgromadzenia – powiedzmy – grupowe, stanowe: a to spotkanie dla uczonych, a to spotkanie dla katechetów; tu osobny dzień dla seminariów duchownych, tam dla osób konsekrowanych. I będzie tego dużo, dużo, dużo. Potem minie ta okazja, jaką jest Rok Wiary, i z okazją skończą się imprezy. I tak podsumujemy ten pierwszy, nie daj Bóg, scenariusz wydarzeń.

Jest możliwy drugi: że przeżyjemy ten Rok tak, jak sugeruje i podpowiada Benedykt XVI – jako Rok Wiary wyznawanej, celebrowanej, przeżywanej i przemodlonej; a jeśli ta wiara będzie właśnie taka, to jeszcze będzie też przekazywana. Jeśli odświeżymy sobie tego roku świadomość, co to znaczy wiarę wyznawać, celebrować i przeżywać, przemodlić i przekazywać, to ona nie minie razem z Rokiem Wiary, ale zostanie w nas jako trwały owoc.

Ośmielam się twierdzić, że najważniejszym pytaniem na Rok Wiary nie jest: „co robić?”, tylko: „jak robić?”. A odpowiedź jest zawarta w świetnej, zupełnie niezwykłej, podpowiedzi co do Roku Wiary, którą wypracowano w Stolicy Apostolskiej: w jaki sposób go zacząć i w jaki sposób go zakończyć. Jest propozycja ujęcia Roku Wiary w dwie klamry, wspomniane przez ks. Kardynała: w traditio Symboli na początek i redditio Symboli na koniec. I jest oczywiście pytanie, co w takim razie powinno się dziać i jak powinno się dziać w ciągu tego Roku, żeby te dwa wydarzenia były prawdziwe.

Symbol Wiary albo Symbol Apostolski, Skład Apostolski; będziemy go za chwilę słuchać, gdy będzie nam go przekazywał Biskup naszej diecezji. Będziemy go słuchać: nie będziemy go recytować. Przyjedziemy za rok i wyrecytujemy, ale dzisiaj nie. Choćby dlatego, że większość czytań, które słyszeliśmy, mówiły o tym, że nie mamy wiary, albo że mamy nie dość wiary, albo że mamy małą wiarę. Właśnie dlatego potrzebujemy mieć tę wiarę przekazaną. Za chwilę to się wydarzy – będzie przekazanie wiary przez Kościół w osobie naszego Biskupa. Będziemy słuchać, nie będziemy mówić. Do pewnego stopnia można by powiedzieć: „nie mamy prawa mówić”. Ale mamy prawo przyjąć.

Symbol Wiary to nie jest zwykły tekst, to nie jest fragment pacierza taki sam jak inne, a traditio Symboli i redditio Symboli to nie są dwa nabożeństwa spośród wielu innych, „bo coś trzeba zrobić, by otworzyć Rok Wiary i czymś skończyć”. To nie jest tak, że traditio Symboli można zakończyć dziesiątkiem różańca, a redditio Symboli zastąpić litanią.

Symbol Wiary. Katechizm mówi o Symbolu tak: „Greckie słowo symbolon oznaczało połowę przełamanego przedmiotu (na przykład pieczęci), którą przedstawiano jako znak rozpoznawczy. Przełamane części składano ze sobą, by sprawdzić tożsamość tego, kto przyniósł drugą połowę. Symbol wiary jest więc znakiem rozpoznawczym oraz znakiem jedności między wierzącymi” (KKK 188). Potem Katechizm przypomina słowa św. Ambrożego, że Symbol – Skład Apostolski – jest tekstem niezwykłym, bo jest tak naprawdę najstarszym katechizmem Rzymskiego Kościoła. Jest streszczeniem wiary, którą wyznawało Dwunastu.

Myślę, że wszyscy znacie tę przepiękną tradycję, która miała kiedyś swoje święto liturgiczne Rozesłania Apostołów. Kiedy Dwunastu rozchodziło się na cały świat, każdy wypowiedział jedno zdanie – jeden artykuł wiary – i te dwanaście zdań to jest Skład Apostolski. To jest te dwanaście świec. Skład Apostolski to nie jest tekst, to nie jest formułka, tylko to jest wypowiedź wiary Dwunastu Apostołów.

Zatrzymajmy się przez chwilę przy tym, co mówi Katechizm. Najpierw, że Symbol jest jedynie połową rzeczywistości – bo jeśli jest połową rzeczywistości, to znaczy, że woła o drugą część. Tekst to jest jedno, ale jest druga część, której nie widać. I dlatego przez pierwsze 1000 lat w Kościele nikt się nie bał mówić o Symbolu jako o sakramencie. Nazywano Symbol – Skład Apostolski – sakramentem. Posłuchajcie tekstu prawie z końca pierwszego tysiąclecia, napisanego przez jednego z pisarzy karolińskich: „Bracia najukochańsi, tekst i sakrament całego Symbolu jest dla człowieka-chrześcijanina wiarą i życiem: wiarą w teraźniejszości, życiem – w [wieku] przyszłym; wiarą w drodze, życiem w ojczyźnie; wiarą w nadziei, życiem w rzeczywistości; wiarą w walce, życiem w królestwie; wiarą w czynach, życiem w odpłacie [za nie]. Stąd też ten, kto w tym wieku swoją wiarę okazuje przez czyny, w przyszłym otrzyma życie wieczne. I dlatego zaraz na początku Symbolu wyznajemy: ‘Wierzę w Boga’, a w samym zakończeniu Symbolu: w ‘żywot wieczny’. Symbol jest więc, najukochańsi, jakby najpiękniejszą i dobrze zaplanowaną budowlą: o trwałym fundamencie i nieśmiertelnym zwieńczeniu. Fundamentem jest Bóg, a zwieńczeniem życie wieczne. Wiara, bracia najmilsi, jest bramą życia, początkiem drogi i fundamentem zbawienia”.

Tekst z samego środka – podobno –  ciemnego średniowiecza. Tekst o Symbolu jako o sakramencie. Oczywiście, ci ludzie, którzy to pisali, myśleli kategoriami, które stworzył św. Augustyn. Augustyn bez żadnego lęku o to, że będziemy mieli pomieszane pojęcia, też nazywa Symbol sakramentem. I mówi, że ten sakrament owocuje w nas nie tylko osobistą wiarą, ale też apostolstwem i zaangażowaniem się w Kościół. Pisze tak, bo to jest tekst, który wygłaszał do katechumenów na tydzień przed ich chrztem:„Wiedzcie, że sakrament Symbolu, który przyjęliście, i dla waszego zbawienia zachowujecie w pamięci jako przykazanie, jest fundamentem katolickiej wiary, na którym to fundamencie powstała budowla Kościoła, wznoszona rękami Apostołów i Proroków”. A dalej mówi tak: „Dostąpiwszy oczyszczenia i odśpiewawszy pieśń zbawienia, Rodzina Odkupiciela otrzymuje Symbol jako lekarstwo przeciw truciźnie węża, by wiedział odkupiony, że ilekroć przeciwnik-diabeł na nowo zechce go napastować, powinien go zwalczać sakramentem Symbolu i sztandarem Krzyża. W taką broń wyposażony chrześcijanin z łatwością odnosi zwycięstwo, choć wcześniej niegodziwy diabeł złośliwie triumfował, ciesząc się jego uciskiem. Czy nie właśnie dlatego diabeł jest nam wrogiem, że oto widzi wolnymi tych, których wcześniej przetrzymywał jako więźniów; że widzi zdrowymi tych, którzy zranieni jego ciosami byli powaleni na ziemię; że widzi na nowo odzianych w nieśmiertelność tych, których obnażył napawając niegodziwością?

Wierzycie w to, że tyle zależy od Symbolu? Że to nie jest tylko tekst, którego człowiek uczy się na pamięć – a potem zapomina? Tylko, że od tego, czy znam Symbol, naprawdę zależy moja wolność i moje duchowe zdrowie? I to, że się we mnie goją rany, najgłębsze jakie mam, zadane mi przez szatana? I że od tego Symbolu zależy nieśmiertelność? I że jeśli go znam, to jestem kimś, kto buduje Kościół? – i to taki Kościół, który jest zbudowany na fundamencie Boga, a dachem jest nieśmiertelność. To wszystko zależy od Symbolu. Symbol jest bronią, którą mogę bić w szatana, który mnie policzkuje. I to jest to, co nam ksiądz Kardynał za chwilę przekaże. Kto zna Symbol? Co trzeba mieć w sobie, żeby powiedzieć o sobie: „znam Symbol”?

W tej chwili we wszystkich diecezjach kto może, drukuje Symbol wiary (nasze pewnie też wydrukujemy na obrazkach, kilkaset tysięcy egzemplarzy – w Rzymie już wydrukowali); tak pewnie trzeba. To, że drukujemy ten Symbol wiary w takich ilościach, jest jednak jeszcze jednym dowodem na to, jak daleko odeszliśmy od pierwotnego Kościoła. To jest takie skrajne, jaskrawe pokazanie nam, jak jesteśmy różni od tego Kościoła, z którego wyrastamy. Bo w starożytności nie wolno było zapisywać Symbolu. Nie wolno było! „Symbol, bracia najdrożsi, nie ma być zapisywany na tablicach, lecz przyjęty i zachowywany w pamięci serca […]. To Dwunastu Apostołów skomponowało dwanaście zdań, i stanowczo zakazali zapisywania ich na kartach pergaminu, [polecając] ich zachowanie na tablicach serc” – to znowu tekst pisarza karolińskiego z końca pierwszego tysiąclecia. On się powołuje na Augustyna; i dobrze mówi, bo Augustyn do katechumenów pisał tak:

Przyjmijcie, synowie, regułę wiary, zwaną Symbolem. A skoro przyjmiecie, wypiszcie ją w sercu i codziennie wypowiadajcie. […]Niech nikt nie spisuje Symbolu po to, by go mógł odczytywać […] księgą niech wam będzie wasza pamięć. W to, co usłyszycie, macie uwierzyć; to, w co uwierzycie, to także [świadectwem waszego] języka macie oddać. Tak bowiem mówi Apostoł: Sercem przyjęta wiara prowadzi do usprawiedliwienia, a wyznawanie jej ustami – do zbawienia (Rz 10, 10)”.

To jest bardzo gęsty tekst, ale on też pokazuje, jak wyglądało przekazywanie Symbolu: wychodził biskup i recytował go; nieraz trzykrotnie, bo Symbol jest ułożony według trzech Osób Trójcy Świętej. A potem ten człowiek, który usłyszał, mógł tylko i wyłącznie powtarzać: rano i wieczór, przy każdej modlitwie. Powtarzał tak długo, aż ten Symbol był przyjęty w sercu. I kiedy był przyjęty w sercu, to pracował w nim, rozwijał się w nim jak ziarno. Tak długo w nim pracował, aż ten człowiek wreszcie musiał ten Symbol wypowiedzieć. I to było oddanie Symbolu: redditio Symboli. Bo masz w sobie ten Symbol już tak „urośnięty”, tak owocujący, że nie możesz o nim nie mówić – musisz wyjść i powiedzieć. Dlatego redditio Symboli to nie jest proste nabożeństwo do zastąpienia czymkolwiek, nie! To jest taki moment, w którym ten człowiek, który przyjął wiarę sercem, teraz ją już musi wypowiedzieć; tak, jak Apostołowie, którzy mówili: „nie możemy nie mówić o tym, cośmy widzieli i słyszeli”, nie możemy już tego zatrzymać w sobie.

Kluczem, który w starożytności powtarza się we wszystkich tekstach dotyczących Symbolu, jest cytat z listu św. Pawła do Rzymian (Rz 10, 10): „Sercem przyjęta wiara prowadzi do usprawiedliwienia”. To jest to, co chcemy zrobić dzisiaj. „Sercem przyjęta wiara” to jest traditio: „biorę”, biorę do serca. „Sercem przyjęta wiara prowadzi do usprawiedliwienia, a wyznawanie jej do zbawienia” – i to jest redditio. To jest cała logika przekazywania wiary i cała metoda przekazywania wiary, zawarta w Symbolu i w tym, w jaki sposób Kościół z Symbolem postępował przez pierwsze 1000 lat.

Co z tego wynika? Myślę, że możemy postawić sobie pytanie, czy jesteśmy gotowi na inaugurację Roku Wiary? I odpowiedź jest taka, że to wcale nie zależy od tego, ile mamy tomów książek na Rok Wiary. Ks. Kardynał powiedział, żebyśmy starannie przygotowali inaugurację Roku Wiary. To znaczy, że mamy teraz półtora tygodnia, 11 dni, na to, żeby Symbol, który dzisiaj usłyszymy, pracował w nas na tyle mocno i na tyle intensywnie, żebyśmy musieli 11 października wypowiedzieć go wobec naszych Kościołów; żebyśmy nie mogli tego nie powiedzieć. I to jest główna odpowiedź na pytanie, czy będziemy gotowi na inaugurację Roku Wiary. Nie liczba tekstów, które przeczytaliśmy na temat Roku Wiary, tylko co Symbol Wiary z nas „wymusi”, żebyśmy nie mogli zatrzymać go w sobie. Tu jest synteza tych wszystkich różnorodnych rzeczy, o których słyszeliśmy już nie raz: że ten Rok jest na to, żeby mówić o Soborze, i aby mówić o Katechizmie. Że dla nas ten Rok jest na to, by ciągle ogłaszać Miłosierdzie i mówić o nim kerygmatycznie. To jest wszystko dla nas; tylko przekazywanie Symbolu pokazuje, jaka w tym tkwi logika, jaka w tym tkwi metoda: mówisz o tym, co przyjąłeś; o tym, co masz w sercu; o tym, co w tobie pracuje – taka jest synteza Roku Wiary zawarta w traditio i redditio. Przekazuję to, czym żyję; przekazuję to, co sam wpierw „spożyłem”, „zjadłem”: co jest moje. Jeśli to jest Sobór – mów o Soborze, jeśli to jest Katechizm – mów o Katechizmie, jeśli to jest miłosierdzie – mów o miłosierdziu.

Dalej wynika stąd na pewno, że Roku Wiary nie da się zredukować do czegokolwiek, do kilku nabożeństw, do jakichś imprez. Nawet, jeśli będziemy myśleć o Składzie Apostolskim, – przyjąć Symbol to nie znaczy zrobić 12 wykładów o 12 artykułach wiary. Symbol to ma być wiara przeżywana w całości na sposób osobowy, czyli właśnie wyznawana, celebrowana w liturgii, przeżywana w dziełach charytatywnych, przemodlona na wiele sposobów.

Konstytucja papieża Jana Pawła II Fidei depositum, którą ogłaszał nowy Katechizm, mówi o tym, że Katechizm ma trzy cele. Skład Apostolski, Symbol Wiary, najstarszy katechizm rzymski, ma też trzy cele:

1. Jest narzędziem budowania wspólnoty kościelnej

2. Jest silną regułą do wykładu wiary

3. Jest narzędziem odnowy, do której Duch Święty woła Kościół Boży.

To są trzy cele Katechizmu. Tak więc przyjmiemy Katechizm, przyjmiemy Symbol, jeśli on zaowocuje jakością życia wspólnotowego. Jest bardzo ważne pytanie o liczbę wspólnot w parafiach, o żywotność tych wspólnot, o rzeczywiste życie wspólnotowe w naszych parafiach. Jeśli nic się nie zmieni pod tym względem, to znaczy, że nie przyjęliśmy Symbolu i nie bawmy się w redditio Symboli na zakończenie Roku Wiary. Symbol to jest narzędzie do budowania wspólnoty Kościoła. To jest też narzędzie do wykładu doktryny wiary, narzędzie do odnowy życia Kościoła, do której Duch wzywa (Jan Paweł II).

I ostatnia myśl, która – myślę – wynika stąd, że Symbolu wiary nie przekazywano człowiekowi na początku jego drogi do wiary. Starożytny Kościół robił to po trzech latach, na tydzień przed chrztem – w Niedzielę Palmową. Ja z tej praktyki czytam wezwanie do tego, co Kościół teraz nazywa nową ewangelizacją. Są ludzie, którym nie można dać jeszcze Symbolu wiary do ręki – i jest ich coraz więcej. Przekazywać im wiarę na początek wcale nie znaczy dać im streszczenie w 12 artykułach. Do tego, żeby mogli otrzymać streszczenie w 12 artykułach, starożytny Kościół prowadził ich trzy lata. Najpierw trzeba głosić kerygmat, osobę Jezusa Chrystusa, najpierw trzeba zbudować cały pochrzcielny katechumenat, mówić ludziom o wierze w sposób pozytywny – tak, jak nauczył nas o niej mówić Sobór. W sposób pozytywny, pokazując prawdy, piękno wiary, prowadzić człowieka do tego momentu, że będzie mógł posłuchać Symbolu, że będzie mógł być mu przekazany Symbol. To jest ten obszar ewangelizacji, którą nazywamy „nową ewangelizacją” – w której szukamy ludzi, którzy porzucili Kościół, porzucili praktyki chrześcijańskie. Sami dobrze wiecie, ilu ich mamy wkoło siebie.

 

News
  • Cotygodniowa adoracja

    2013-11-21

    Adoracja Najświętszego Sakramentu, proponowana na ostatni tydzień Roku Wiary: Przed obrzędem „Redditio Symboli”.

  • Obrzęd zamknięcia Roku Wiary - skrót

    2013-11-15

    Przygotowaliśmy pomoce dla księży na zamknięcie Roku Wiary: dwustronicowy skrót obrzędu.

  • Świadectwo z parafii - zamknięcie Roku Wiary

    2013-10-30

    Otrzymaliśmy świadectwo z zamknięcia Roku Wiary w parafii archidiecezji częstochowskiej. Zachęcamy do zapoznania się z nim i przesłania dalszych informacji i opisów.

  • Cotygodniowa adoracja

    2013-10-16

    Adoracja Najświętszego Sakramentu, proponowana na 28. tydzień okresu zwykłego czyli 53. tydzień Roku Wiary, nawiązuje do drugiej części KKK. Jej temat brzmi: „Liturgia Godzin”.

  • Tablice Credo

    2013-10-14

    Tekst Credo wyryty w sercu i na tablicach - trwałym znakiem przeżycia Roku Wiary.

Newsletter
Bądź na bieżąco - zapisz się newslettera!
Wizyty
Dzisiaj: 86 Wszystkie: 9780